AUTORES CARTONÉ

Virginia Woolf no Soho

Algunhas cidades, para poder dixerilas, convén trinzalas en anacos máis cómodos de mastigar e tragar. E, como é lóxico, ao comer escollemos as porcións de aspecto máis apetitoso e interesante. No caso de Londres, o Soho é sen dúbida un deses saborosos bocados, non tanto polo que é hoxe, reconvertido desde principios da década de 1980 nun dos moitos distritos de entertainment para turistas, como pola súa personalidade, estendida ao longo dos tempos nunha irregular secuencia de cambios da que Virginia Woolf puido coñecer unha fracción e gozala. soho woolfFamoso desde mediados do século XIX polos seus cabarés, os seus teatros de espectáculos erótico-festivos, os seus bordeis e outros negocios de mala reputación, o que daquela era a traseira do glamouroso West End, era ademais zona residencial e de traballo para artesáns especializados (zapateiros, reloxeiros, etc.), a grande maioría deles de orixe estranxeira. Naquel tempo a media de habitantes forasteiros en Londres era do 4%, pero no Soho chegaba ao 40%! E foi desde sempre acubillo para os perseguidos. Alí foi onde se refuxiaron os hugonotes franceses a finais do XVII e tamén onde viviu Karl Marx na década de 1850. Pero todo isto estaba mudando na época que nos interesa. Nos anos vinte do século XX o Soho era un fervedoiro no que se mesturaban o italiano, o grego, o ídiche e o francés co inglés dos donos dalguns vellos comercios, restos do Londres da Georgian Era conservados polo desinterese das autoridades na zona. Unhas rúas estaban invadidas por postiños de venda ambulante de medias e quincalla onde, coma nos nosos «mercadillos» de hoxe, vendedoras e vendedores pregoaban con agresividade as ultimísimas novidades da moda; outras eran dos pequenos restaurantes —italianos, gregos, chineses…—, única vía de escape da gastronomía británica en Londres; noutras dominaban as librarías de segunda man, onde os paseantes podían atopar libros de todo tipo a prezos populares e cambiar os que xa leran por outros. Había abundancia de clubs, como o 1917, un espazo dedicado ao encontro e ao debate das ideas socialistas en cuxa fundación participou Leonard Woolf, ou o club italiano, punto de reunión de fascistas e mussolinianos; e tamén había centos de pubs, esa versión inglesa da nosa taberna, da que se diferencia polo xeral no nome, nos prezos e no empapelado, polos que comezaban a pulular poetas, anarquistas, pintores, escritores, etc. Polos seus diarios, sabemos que Virginia Woolf mercaba as súas medias de seda, «con pequenas taras», nos postos de Berwick Street, remexía entre os libros usados das librarías de Charing Cross Road e gustaba de cear coas amizades no pequecho restaurante franco-italiano Soho, en Old Compton Street. Pero eran sen dúbida os paseos sen rumbo polas rúas e os seus ambientes, esculcando a xente, os comercios, as mercadorías. En Ruar, Woolf recolle xa unha forma de entender o espazo e o paseo similar á que rexe hoxe os nosos pasos polas grandes superficies, ese expectante deambular entre escaparates, cativada a atención polas mercadorías dun ou outro posto, coa seguridade de ser unha máis no «vasto exército republicano de anónimos camiñantes».

Estándar
AUTORES CARTONÉ,TÍTULOS

Diálogo editorial nunha tarde de xullo

Irmá 1: Habería que ir falando algo do novo título e desta vez tócache.

Irmá 2: Ai, si. E que queres que conte?

Cartoné praiaI. 1: É cousa túa.

I. 2: Vale, pero non sei moi ben como enfocalo. Falo da autora, da súa vida? Algo así como: Katherine Mansfield naceu o 14 de outubro de 1888 no seo dunha respectable familia acomodada de Wellington, Nova Zelandia. Namentres viviu…

I. 1: Namentres?

I. 2: E lo’?

I. 1: Nada, filla, que te pos un pouco pedante.

I. 2: Vaia. Que son demasiado seria para a señora. A ver así: aos seus rancios proxenitores non lles resultaba simpática aquela cativa gordecha, tatexa, con lentes e respondona…

I. 1: Boh!, tampouco hai que diseccionar a súa vida. Basta cuns datos básicos, que foi sempre de natureza rebelde, que marchou a Oxford a estudiar e alí, iso é o importante, espertou a súa vocación literaria…

I. 2: Acho que a xente gusta dos detalles. O dos seus amores, as amizades con escritoras e escritores, o daquel tradutor polaco que a contaxiou de…

I. 1: Mira, do que hai que falar é de Nunha pensión alemá, que foi o seu primeiro libro de relatos…

I. 2: E escribiuno nunha cidade-balneario de Baviera á que chegou obrigada xunto coa súa nai para ocultar un embarazo…

I. 1: Ai, que laretas es! Por que non falas de como a Mansfield ispe o cru mecanismo da convención social, das relacións no seo da familia, e destapa non só a pirámide xerárquica que forma o seu esqueleto, co home arriba, senon tamén a soidade na que as persoas que habitan os chanzos de abaixo desta gradación de valor teñen que xerar o seu espazo vital persoal, unha mistura de niño e gaiola? Pola aritmética dos afectos que embebe este ámbito, o valor numérico de cada persoa resoa diluído nun círculo social máis amplo, augado pola carauta que cada quen tenta manter posta. Augado semella máis aturable, un baile de máscaras no que os personaxes raras veces saen dos movementos fixados polas rodas dentadas da boa educación e as aparencias. É nese reduto privado onde a intimidade resulta abafante, onde a escala de valor numérico fica denudada, onde non hai xa necesidade de finxir benevolencia e impera unha especie de comunicación canina, composta por acenos ameazantes, ordes curtas e xogos de miradas, lealmente eloxiosas agora, doridas, ofendidas, vingadoras despois.

I. 2: Mimá, que profundidades, licenciada. Que estamos no verán, que a xente quere un libro para levar á praia e este pódese levar e botar unhas risas lendo. A Katherine tiña o ollo moi fino e a pluma moi ben afiada, e tamén tiña un humor moi vivo. E ademais critica aos alemáns!

Estándar
AUTORES CARTONÉ

Venres, 15 de abril, Portland, Oregón*

gardafreos

Erguinme moi débil. Houbo un momento tenso dabondo en San Francisco, ao estar tan perto de Elizabeth, temeroso de que algo nos incomodase aos dous.

Tamén ao ver a Eleanor de novo, despois de tanto tempo.

Todos os trens van a media carga.

Cruzamos, durante a primeira parte do día, un gran val chairo. Había cores por todos os lados. Nas grandes veigas os homes traballaban con tractores. Era todo zona de regadío.

Pasei o día todo na traseira do tren. O gardafreos, que estaba alí atrás, era un home lido. Falou de Egene O’Neill comigo.

Fun un pouco parvo coa comida… Comín de máis.

Hai moitas cousas das que me gustaría escribir sobre todo o que levo visto do país.

A rente das vías houbo todo o día campos de papoulas amarelas e tremoceiros púrpuras.

Ás 3.00 PM comezamos a meternos entre castrelos, castrelos nus de aspecto estraño nos que a choiva cortara carricovas de xeito que semellaban rostros de vellas engurradas.

Seguiamos o río Sacramento, cara a súa fonte no monte Shasta, e podían verse as montañas cubertas de neve na distancia.

O tren segue o seu camiño cobregueante entre os castrelos ao longo do leito do río. O río alá atrás, no val, fora unha ampla corrente navegable, de aspecto maino, pero agora era un torrente precipitado.

Acordei unha vez de noite e había unha gran folerpada xunto ás vías. Entramos en Oregón ás 9.00 AM.

Entraramos noutro val grande, pero non tan seco como os vales de California. Aquí era o comezo da primavera e as árbores froiteiras estaban todas en flor. Acordei cedo despois dunha noite incómoda e axitada, resultado de experiencias emocionais de máis, de ver xente de máis, etc. Botamos a andar ao longo do río Willamette. A temporada de primavera do salmón xa comezara e, aínda con ser pola mañá cedo, moitos pescadores estaban aí fóra, nas súas barcas, tras o peixe máis grande.

Na cidade de Oregón hai un ascensor que sube aos membros traballadores da poboación a un outeiro, ou chaira elevada. Había moitos toros no río e grandes fábricas papeleiras. O gardafreos, comunista incipiente, comezou a falar de Rusia.

*Do libro Sherwood Anderson’s Secret Love Letters: For Eleanor, A Letter a Day, unha colección de cartas dirixidas a Eleanor Copenhaver, a súa cuarta muller, quen as atopou anos despois da morte do autor.

Estándar
AUTORES CARTONÉ

Matar ao pai

Sherwood Anderson-01Disque o paso do tempo pon a todo o mundo no seu lugar e especialmente no caso da literatura. Grandes éxitos de venda e crítica son esquecidos en menos dunha década e todo o brillo rechamante dun momento concreto convértese no espectáculo efémero dunha estrela fugaz que se achega e pasa sen deixar máis que un breve recordo. Pero ás veces, moi poucas veces, esa estrela fuxidía alumea con tal forza que, ao seu paso, acende outras que van perdurar máis no tempo, acendendo á súa vez, ao pasar, outras máis que farán o mesmo.

A estrela chamada Sherwood Anderson levaba toda a súa vida ardendo paseniño e case sen chama, até que o 28 de novembro de 1912, aos 36 anos, ocorreu o que segue: despois de escribirlle unha nota a súa muller, Anderson saíu da súa oficina na localidade de Elyria e desapareceu até o 1 de decembro. Ese día entrou nunha farmacia de Cleveland, a case 40 quilómetros de Elyria, en busca de axuda. El mesmo aclarou trinta anos despois que «Quería marchar, alonxarme do negocio…». E alonxouse do negocio, da familia e de Elyria para sempre.

Cunha combustión agora renovada, Anderson dedicouse a escribir sen remorso sobre as intrincadas vidas interiores dos seus concidadáns, sobre as insatisfaccións e os pequenos enganos da xente común, cunha meticulosa capacidade de observación e un estilo sinxelo e innovador que construía historias máis complexas do que a primeira vista se percibía. Ademais de publicar en xornais e revistas, divorciouse dúas veces e casou dúas máis, marchou vivir a Nova Orleáns, onde se converteu no centro dunha constelación de escritores noveles. Alí coñeceu a un inexperto William Faulkner. Anderson apadriñou ao novato, deulle consellos sobre a súa escritura, recomendoulle ao seu editor a súa primeira novela… Chegaron mesmo a vivir xuntos.

Pero a relación de admiración e amizade deu paso de súpeto a un rexeitamento profundo, e Faulkner parodiouno non só no literario na súa novela Mosquitoes. Certo é que despois intentou emendar o feito dedicándolle a súa terceira novela, Sartoris, «A Sherwood Anderson, por cuxa xenerosidade fun publicado por primeira vez, coa convicción de que este libro non lle dea razón para arrepentirse dese feito». A seguinte novela de Faulkner, O ruído e a furia, supuxo o inicio da súa máxima combustión.

A relación entre Anderson e Ernest Hemingway foi diferente. Hemingway estaba feito doutra pasta. Cando Anderson o coñeceu, Hemingway xa experimentara na súa carne a guerra en Europa e mantiña unha boa amizade co escritor John Dos Passos. Houbo unha admiración inicial entre os dous e cando Hemingway comentou o seu desexo de viaxar a Roma, Anderson non tivo reparo en aconsellarlle París, onde vivía «a xente máis interesante do mundo» e onde Hemingway e a súa parella chegaron ben provistos de cartas de recomendación do autor de O triunfo do ovo que lle abriron ao escritor innúmeras portas, tanto de literatos e artistas, como de editores. Foi diso quizais, esa toma de conciencia da grandeza de Anderson incluso alén do Atlántico, do que se celou Hemingway? Ou foi a vertixe da Europa de entreguerras? Ou foi aquel endiañado carácter do autor de O vello e o mar, competitivo até coas súas compañeiras sentimentais á hora de poñer fin a unha relación?

Famoso, segundo Anthony Burgess, polas malleiras que lles daba a homes maiores e máis fracos ca el nas súas proverbiais xuntanzas amistosas de boxeo, Hemingway ridiculizou a Anderson na súa obra The Torrents of Spring, no primeiro dos ataques que dirixiría ao longo da súa vida contra amigos escritores (como faría anos despois en The Snows of Kilimanjaro coa figura de Scott Fitzgerald). «True writer’s gratitude», chamouno Hemingway, a verdadeira gratitude do escritor. Cando, anos despois, a mediados dos anos trinta, Anderson só era un astro a punto de extinguirse, Hemingway xa acadara o inicio do seu duradeiro esplendor, que o sobreviviría durante anos coa aparición de varias obras póstumas.

Pero foi o fulgor de Anderson nos anos vinte o que prendeu o lume inicial de Faulkner e Hemingway, e esa faísca primeira perdurou nos seus temas e estilos, nas súas eleccións dos personaxes, nas súas ambientacións, na maneira de describir as relacións humanas. Así o recoñecería Faulkner nun borrador manuscrito do seu discurso de aceptación do premio Nobel cando escribía que Hemingway, Dos Passos, Thomas Wolfe, Erskine Caldwell e máis el mesmo eran «todos nós fillos de Anderson».

Estándar
AUTORES CARTONÉ

Ás voltas con Virginia

Virginia Woolf_silCo gallo da publicación en español da biografía máis exhaustiva de Virginia Woolf, da man da arxentina Irene Chikiar Bauer, na editorial Taurus, as Irmás seguimos a darlle voltas a esta escritora. Ás veces, como ocorre coas árbores e o bosque, o personaxe non deixa ver á persoa, e a interpretación, máis ou menos maliciosa, máis ou menos interesada, que se desprende da opinión de críticos e, en moitos casos, de momentos illados dun todo, incluso de materiais gráficos como fotografías ou filmes, promove unha imaxe fragmentaria, simple, até patolóxica dun ser humano pleno, complexo e, por que non, coas súas contradiccións e fraquezas. Non as temos todas?

No caso de Virginia Woolf esa manipulación é flagrante. Ou iso achamos sempre as Irmás. Unha muller, escritora, nacida nunha época crítica, reducida a unha ducia de fotografías e dous ou tres retratos, unha enfermidade e un final tráxico. Se acaso menciónase algunha das súas amantes. Non se pasa de aí. Ninguén entra, por exemplo, nos modos de fotografar daquela, a distancia entre a persoa que fotografaba e a fotografada. Tampouco se fala dos xeitos de posar. Nestes tempos de selfies e egolatría, nos que a personalidade dunha é a pose reflexada nunha insípida autofotografía condenada a non traspasar o formato dixital, pero partillada deseguida nas redes sociais, entendémolo de maneira totalmente distinta. Virginia fotografada por amigas, fumando, lendo, rindo, disfrazada de príncipe abisinio cos amigos do círculo de Bloomsbury, con xesto contrariado ao ver a cámara, nunha conversa divertida con Lytton Strachey, coa mirada perdida no baleiro… Todos eses momentos e mais outros puideron verse na exposición Virginia Woolf: Art, Life and Vision da National Portrait Gallery de Londres en 2014. Sendo unha exposición completa e todo, o que había alí non era Virginia Woolf. A propósito, si sabemos que odiaba ser fotografada.

Tampouco eran ela as crises, internas e externas, ás que foi sobrevivindo até xa non poder máis. Alén das traxedias familiares, a súa doenza e cousas máis ou menos triviais das que temos rexistro da súa man (por exemplo, as súas continuas disputas con Nellie, a súa servente, das que daba pormenorizadas contas por carta a súa irmá), non é posible entender á Woolf se non é inmersa na convulsión xeralizada das primeiras décadas do despiadado século XX. Non é difícil entender que os seus propios vaivéns internos, presentes, é innegable, en todos e cada un dos seus días, dixeridos en moitos casos grazas á súa escritura, tamén foron alimentados por ameazas alleas a ela e de todo punto incontrolables. Sabemos, por exemplo, que nos seus últimos anos a guerra levou por diante un sobriño dela que participara nas Brigadas Internacionais e tamén que temía pola vida de Leonard, o seu home, ante o crecemento do fascismo en Europa. Incluso en 1940 Hogarth House, o edificio onde viviran e que fora sede da súa editorial, foi bombardeado polos nazis. E aínda así, esa conmoción tampouco era Virginia Woolf.

Virginia Woolf foi iso e foi máis, moito máis. Foi unha activa dinamizadora artística e cultural, membro do círculo de Bloomsbury, que promovía unha nova forma de entender a vida, fóra de todas as convencións caducas, e viviu conforme a ela; foi unha das escritoras que revolucionaron a narrativa en inglés a principios do século XX; foi a busca que emprendeu nas súas propias obras, que, segundo as súas palabras son: «… un xogo moi perigoso e excitante, que necesita dúas persoas para poderse xogar»; Foi unha aguda crítica literaria e tradutora do ruso xunto co seu amigo Samuel Koteliansky; foi a editora que, xunto con Leonard Woolf, levantou Hogarth Press, manchando as mans de tinta nos inicios, pois era ela quen se encargaba da composición, feito que influíu na súa percepción da propia escritura, e publicou autores tan importantes como Katherine Mansfield, Vita Sackville-West, T.S. Eliot ou John Maynard Keynes…

Estándar
AUTORES CARTONÉ

Quen foi o Barón Corvo?

Frederick Rolfe_sil-01Quen foi Corvo? Foi na realidade tan extravagante como o describen por aí? Un gurgullón de creatividade apaixonada, pegadiza, carnal, de cores resplandecentes e fastosas no polucionado ermo gris de cemento, aceiro e ideoloxía imperialista do Reino Unido de finais do século XIX e principios do XX, iso foi. Frederick Rolfe desde o día que naceu en 1860, mestre desde que saíu da escola, converteuse ao catolicismo aos 26 anos, máis que por motivos relixiosos, ao parecer, por cuestións estéticas, porque para Rolfe foi sempre a estética o seu propósito final, tanto na vida como na súa obra. Hadrián VII é boa mostra disto, e de máis cousas.

Unha novela que mistura a anticipación histórica, as intrigas palacianas e os enfrontamentos de bloques xeopolíticos co gusto polo luxo, a sensualidade apolínea e un revirado ideal de autosacrificio. Desvaríos de grandeza, sensibilidade desbordada e falsa modestia engalanan a un protagonista tan excéntrico, intrigante e antolladizo que só é superado polo seu propio autor, excelente enxeñeiro da palabra, de estilo efervescente e imaxinación sen límite.

Definida nalgunha ocasión como «fantapolítica vaticana e autobiografía confesional», neste caso obra e vida, protagonista e autor entretécense até niveis insospeitados, conformando un instrumento lexible que nuns anacos move á risa e noutros á sorpresa. Non por iso carece de entidade propia o protagonista, George Arthur Rose, futuro papa Hadrián VII, quen ao longo desta orixinal novela tenta pór orde nun mundo mal concertado, poboado por infantís brutáns con aficións bélicas e vulgares, e necesitado dun adaíl do bo gusto e do bo senso.

Pero volvamos a Corvo. Empeñado en ser sacerdote, ingresou no seminario en Roma, de onde foi expulsado pola súa falta de concentración no estudo e a súa conducta. A anciá duquesa Sforza Cesarini, inglesa casada cun duque italiano, adoptarao e imporalle o título de Barón Corvo, que el alternará coa súa enganosa sinatura Fr. Rolfe, doadamente confundible con frater Rolfe, ao xeito das sinaturas dos relixiosos. Sobrevivindo grazas aos calotes dados aos seus cada vez máis escasos amigos e benefactores e como escritor freelance, Rolfe-Corvo pasará os seus días entre Inglaterra e Venecia, onde entre amoríos con seminaristas e gondoliere, finará pobre aos 53 anos.

Estándar